De opmars van de bodembeweging

afbeelding van Fransjan de Waard

Fransjan de Waard

Ambassadeur van Bewust Bodemgebruik, maker van de film 'Bodemboeren'

Bodemambassadeur van t Initiatief Bewust Bodemgebruik en maker van de film 'Bodemboeren' (samen met Joris van der Kamp). Meer over Bodemboeren: www.bodemboeren.nl. Fransjans persoonlijke blog: www.thuisopaarde.nl

W

We zijn halverwege het Jaar van de Bodem, en de afgelopen dagen vormden daar een stevige markering van. Eerst was er het groots opgezette Celebrating Soil!, Celebrating Life!, een tweedaags congres dat met zijn internationale cast en allure een voorlopig hoogtepunt betekent in de Save Our Soils-campagne van Nature & More. Op een chique plek en met een keur aan grootheden: politici, wetenschappers, religieuze leiders, schrijvers, activisten en ook boeren. Vervolgens vormde Utrecht de tweede 'halte' van het Food Film Festival On Tour, en ook daar draaide het om de bodem. In deze festival-formule neemt de Youth Food Movement verspreid door het land en door het jaar een aantal belangwekkende thema's uit het voedselsysteem bij de kop. Na 'melk' en vóór 'zaad', 'vis' en 'vlees' was dat nu 'bodem' - vanwege het lopende Jaar van de Bodem. Als prille Bodemambassadeur kon en wilde ik daar natuurlijk niet ontbreken.

Nu is het gros van de Celebrating Soil!, Celebrating Life! deelnemers al ruimschoots doordrongen van de omvang en urgentie van de mondiale bodemproblematiek. Toch vermoed ik dat de geanimeerde sfeer en de herkenning van zoveel betrokkenheid wel een versterkend effect heeft. Zoiets hoorde ik al van individuele congresgangers in de fraaie wandelgangen, en mogelijk doet het ook iets voor wat zich inmiddels wel begint af te tekenen als 'een bodembeweging'. Hoe hoog die op de Schaal van Richter zal weten te scoren? Om problemen en oplossingen te blijven agenderen, soms tegen grote tegenkrachten in, is wel wat meer nodig dan droge statistieken en technische analyses. De indrukwekkende inzet voor de organisatie van dit gebeuren getuigt in elk geval van een gedrevenheid, die zich op 31 december niet ineens spoorloos zal laten uitdoven...
 

Food Film Festival

Als deelnemer had ik het in Utrecht naar mijn zin, met heerlijk weer, een kleurrijke markt, lekker eten en veel vrolijke jonge mensen. Maar ook in mijn functie van workshopgever en filmmaker was ik content. Voorafgaand aan de screening van Bodemboeren mocht ik namelijk een klas vol mensen iets leren over de grond waarop zij zelf willen gaan tuinieren - of dat al doen - door hen twee simpele proefjes te laten doen met het potje grond dat zij daarvan speciaal hadden meegenomen. Veel verder dan een duidelijk beeld van de grondsoort hoefden we niet te komen, en dat is voor echte beginners natuurlijk... een echt begin.

Nu kwamen de meesten uit Utrecht en omgeving, en dat weerspiegelde zich in een flink aandeel van zandige grond. Een deelneemster uit Zeeland zorgde echter voor een scherp en leerzaam contrast met haar potje vol zware, donkerkleurige klei. Daar tussendoor maakte ik opnieuw mee hoe het voor mensen die vaak helemaal niets over de bodem weten, een simpele sleutel lijkt te zijn; om eens zo'n handje grond - hun 'eigen' grond! - te kneden, en in een potje water te schudden om de deeltjes zand, leem en klei in laagjes te laten bezinken. Het geeft hen een eerste antwoord op de vraag: ‘wat is het?’ En dat ontdekken ze zelf.
 

Bodembewustzijn groeit

Bij steeds meer mensen lijkt die vraag trouwens echt te branden. Wat is grond nu precies, en hoe kan het toch dat planten daar dan in groeien? Per saldo is dat natuurlijk een soort honger naar contact met een mysterie. Vandaar dat het ook zo diep kan gaan, en zo’n bevlogenheid kan losmaken. En dat geldt dus niet alleen voor bodemboeren, onderzoekers, voorvechters en anderen die ‘thuis’ zijn in de bodem, maar ook voor wie het allemaal nog volstrekte abracadabra is. Dat zijn verreweg de meesten natuurlijk, en ook degenen die dagelijks met hun vork kunnen kiezen voor voedsel uit een bodem die elk jaar een beetje beter wordt.

"Niet voor niets noemen we de bodem ons natuurlijke kapitaal, waar we in feite niet zuinig genoeg op kunnen zijn."

Van zo’n bodem worden we allemáál elk jaar een beetje beter. Consumenten, omdat ons voedsel dan elk jaar een beetje beter wordt, en de bodem als ecosysteem steeds meer diensten kan bewijzen aan de waterhuishouding, de biodiversiteit en de klimaatverandering. En producenten, omdat een betere bodem minder kosten betekent – voor bemesting, bestrijding, waterbeheer – en meer opbrengsten. Niet voor niets noemen we de bodem ons natuurlijke kapitaal, waar we in feite niet zuinig genoeg op kunnen zijn.
 

Van wie is de bodem eigenlijk?

Wie die ‘we’ is - daar ging het op het Food Film Festival ook nog even over. Tijdens het bodemdebat stelde filosoof-ecoloog Matthijs Schouten de vraag: ‘Van wie is de bodem eigenlijk?’ Van de mensheid, van de bodembeestjes, en ook een beetje van de boer, als eigenaar, vond de zaal. Dezelfde vraag kwam ook tijdens het grote internationale congres ter sprake. Daar verwees hij naar de spanning tussen keuzes die een boer voor zijn bedrijfsvoering kan maken en de betekenis die zijn bodem via water, biodiversiteit en klimaat voor de samenleving heeft.

Ik vind het een uitstekende vraag. Want zodra we stellen dat de bodem niet alleen van de boer is, maar van ‘ons allemaal’, is zonneklaar dat het niet alleen de boer kan zijn, die er verantwoordelijkheid voor draagt: die ligt daarmee ook bij ons allemaal. Omdat we er allemaal van eten, abracadabra of niet. Halverwege het Jaar van de Bodem lijkt me dat een mooie tussenstand. En een ‘aardig’ maaltje food for thought voor ‘ons allemaal’.

 

(photo credit: Natural Resources Conservation Service Soil Health Campaign)

 

 

 

DEEL DIT ARTIKEL VIA:

Vorige en Volgende navigatie