Inzetten op een veldboeket

afbeelding van Fransjan de Waard

Fransjan de Waard

Ambassadeur van Bewust Bodemgebruik, maker van de film 'Bodemboeren'

Bodemambassadeur van t Initiatief Bewust Bodemgebruik en maker van de film 'Bodemboeren' (samen met Joris van der Kamp). Meer over Bodemboeren: www.bodemboeren.nl. Fransjans persoonlijke blog: www.thuisopaarde.nl

D

Dezer dagen zeilde ik in gedachten langs m'n prille jaren in de permacultuur. Dat was na het nieuws over het overlijden van de Brit Patrick Whitefield. Hij was in de Europese permacultuur bij uitstek een docent van het eerste uur, en begin jaren '90 haalde ik hem een paar keer naar Nederland om de internationaal erkende ontwerpcursus te geven. We zijn altijd warm met elkaar gebleven. Als pleitbezorgers van de permacultuur genoten we destijds onvermijdelijk een positie in de niet serieus te nemen marge. Inmiddels zijn de meewarige blikken echter vergeten. Juist vanuit onze landbouwkundige achtergrond zagen we hoe het ontwerp van samenhang en veerkracht in productieve ecosystemen zich niet moet beperken tot de schaal en vrijblijvendheid van de privémoestuin, waar Patrick zelf 'grondig' thuis in was.

Zodoende trad hij ook op in de BBC-documentaire Farm for the Future, waarin maakster Rebecca Hosking onderzoekt hoe zij het bedrijf van haar vader zal gaan bestieren nu het tijdperk ‘voorbij de goedkope fossiele brandstoffen’ begint te dagen. In die film is Patrick één van de pioniers die wijst op het potentieel voor voedselproductie wanneer we de bakens eens flink verzetten, en leren om bij natuurlijke ecosystemen af te kijken hoe die hun energie en grondstoffen organiseren. Diversiteit speelt daar een hoofdrol in. Diversiteit van soorten en variëteiten, met hun diversiteit aan inputs en outputs en daarmee aan onderlinge relaties, die weer zorgen voor souplesse en spreiding van risico's. Dat geeft ons als managers van zulke systemen sowieso meer bandbreedte en minder druk om alles volledig te blijven controleren. Bovendien betekent diversiteit ook dat er altijd weer meer te ontdekken valt. 

“Diversiteit betekent ook dat er altijd weer meer te ontdekken valt”

Niet iedereen weet dat de permacultuur bij uitstek een ontwerpdiscipline is; specifieke omstandigheden en gestelde doelen bepalen daarin hoe de universele ontwerpprincipes uitpakken tot een levend en productief geheel. In het oorspronkelijke tiental principes - waaronder multifunctionaliteit, efficiënte zonering, hernieuwbare hulpbronnen, versterking van successie, en vergroting van randen en raakvlakken - vormt diversiteit de hekkensluiter, als een soort resultante van zijn negen voorgangers. Maar toen ik een paar jaar terug nog eens bij Patrick in de klas kroop, voor een opfrisbeurt en om te zien hoe hij inmiddels lesgaf, verklaarde hij dat diversiteit voor hem in wezen vooropstond, als een soort bodem onder het geheel. Zo was ik dat zelf ook al gaan zien. Daar ging wat tijd overheen, want diversiteit is in feite een mindset die wat oefening vergt, boven onze mono-prefab-denkpatronen uit. 

“Eén derde van alle verschillende levensvormen op deze ongelofelijk rijke planeet is in de bodem te vinden”

Inmiddels hebben we allerlei klimatologische uitspattingen voor de boeg. Alleen daarom al staan we minder sterk met agribusinessmodellen waarin we via grote investeringen die ene gedoodverfde winnaar blijven pamperen. Maar des te kansrijker zijn strategieën vanuit diversiteit. En dat kan o zo 'aardig' beginnen. Want diversiteit in de bodem, dat gaat over stofjes - een gamma aan deels vergeten, maar onmisbare spore-elementen - en over het bodemleven. Eén derde van alle verschillende levensvormen op deze ongelofelijk rijke planeet is in de bodem te vinden: vele tienduizenden soorten bacteriën, schimmels, algen, aaltjes, insecten, spinnen, wormen enzovoort. Het liefst liggen zij in verbijsterende aantallen te miegelen onder onze voeten, waar ze 24/7 aan het werk zijn. Ontelbare zegeningen, eigenlijk. En dat is wel iets om te beseffen in 2015, het Jaar van de Bodem.

Gaat de muizenplaag die ons land nu teistert ons het beeld leveren voor de monocultuur van Engels raai? In elk geval zie ik de levende bodemschat uitgedrukt in het beeld van een veldboeket. Dat trof me vorig jaar bij het bezoek van Joel Salatin aan de Pure Graze-boerderij van Erik Heuvelink. En net zo trok ik bij de filmopname voor Bodemboeren door de wei met boer Gerjo Koskamp, die blij is met elk nieuw plantje. Elk nieuw plantje is nieuw microleven in de bodem. Voor de business van de boer betekent het gezondere koeien, want kruidenrijk grasland is preventiecentrum en apotheek in één. En geheid dat ook de consument beter wordt van dit ooit zo marginale principe. Het Jaar van de Bodem kwam er omdat we nogal wat te verliezen hebben; het veldboeket mag van mij symbool staan voor wat we kunnen winnen, als boeren èn als burgers. Ik neem het in elk geval mee naar de wederzijdse ontmoeting, 19 en 20 maart, op Bodem Anders. Als beeld voor wat er allemaal nog te ontdekken valt. En als vrolijk eerbetoon aan Patrick.

Meer informatie over Patrick Whitfield en de internationaal erkende ontwerpcursus vind je op zijn officiële website
Zelf de cursus volgen? Fransjan de Waard geeft hem deze zomer. Kijk op zijn website voor meer informatie. 

(photocredits: Tim Daniels)

DEEL DIT ARTIKEL VIA:

Vorige en Volgende navigatie