Vraag & Antwoord: Koeien hebben geen boventanden. Hoe eten ze dan al dat gras?

afbeelding van Jan Dijkstra

Jan Dijkstra

Universitair hoofddocent bij Wageningen University

Elk voordeel heeft z’n nadeel, of you don’t get something for nothing. Herkauwers zetten kwalitatief matig voer om in een hoogwaardige, voor mensen waardevolle vorm, waaronder melk. Dat gaat onherroepelijk gepaard met verliezen, zoals de emissie van het broeikasgas methaan. De maatschappij staat kritisch tegenover allerlei aspekten van de veehouderij. Jan Dijkstra vindt het belangrijk in het maatschappelijk debat de positieve rol van herkauwers in voedselvoorziening (ook) voor het voetlicht te brengen. In zijn onderzoek richt hij zich op win-win mogelijkheden: een rendabele, optimale voeding van melkvee, gericht op gezonde dieren en zo laag mogelijke excretie van ongewenste stoffen.

Jan Dijkstra werkt als universitair hoofddocent bij de leerstoelgroep diervoeding van Wageningen University. Hij is daarnaast adjunct professor bij the Department of Animal and Poultry Science van University of Guelph (Canada). Jan rondde zijn MSc studie af in 1987 met specialisatie fokkerij en genetica, en promoveerde in 1993 op het terrein van voeding van herkauwers. Hij werkte een aantal jaren bij een nationale onderzoeksinstelling (IGER) in Devon (Verenigd Koninkrijk). Een prachtig gebied waar (naast toerisme) extensieve veehouderij de belangrijkste bron van inkomsten is. Daarop volgde een aanstelling bij Wageningen University, waar Jan onderwijs verzorgt voor MSc studenten en onderzoek verricht vooral gericht op melkveevoeding. Samen met PhD studenten en collega’s uit binnen- en buitenland heeft hij onderzoek gedaan naar onder andere optimale graassystemen, invloed van voeding op vetzuurprofiel van melk, verbeteren van stikstof- en fosforefficientie, verlagen van de ecologische voetafdruk van melk, en optimale fermentatiecondities en penswandontwikkeling in zowel kalveren als volwassen koeien.

Je kan Jan mailen op: jan.dijkstra@wur.nl.

I

In de rubriek Vraag&Antwoord zoeken we antwoorden op vragen uit onze Milk Story-community. Deze week beantwoordt Jan Dijkstra, universitair hoofddocent bij de leerstoelgroep diervoeding van Wageningen University, de vraag: 'Koeien hebben geen boventanden. Hoe eten ze dan al dat gras?

‘Kunstgras is voor koeien zonder tanden’. Ernest Faber, assistent-coach van PSV, liet met deze uitspraak weinig twijfel over zijn voorkeur voor écht gras op het voetbalveld. Gelukkig hebben koeien vrijwel altijd een prima gebit. In het blijvende gebit van een koe zitten precies evenveel tanden en kiezen als bij mensen, namelijk 32 stuks. Die tanden en kiezen zijn bij een koe wel heel anders verdeeld. Een koe heeft een onderkaak met 12 kiezen (6 links, 6 rechts) en 8 grote snijtanden (4 aan elke kant).

De bovenkaak heeft alleen maar 12 kiezen - geen snijtanden. In plaats van snijtanden zit er een gladde, harde rand in de bovenkaak. Daarmee, en met behulp van de lange, ruwe tong kunnen koeien uitstekend gras eten. 

De koe slaat de tong om gras en brengt dat zo in de bek. De snijtanden in de onderkaak drukken het gras tegen de harde rand in de bovenkaak en snijden het gras af, geholpen door een typisch naar boven gericht rukje van de kop om kracht te zetten. Een koe die 24 uur per dag in de wei staat, spendeert 8 tot 10 uur van haar tijd aan grazen en werkt zo dagelijks maximaal 80 tot 100 kg gras naar binnen.

Goed kauwen

"Een koe maakt  dagelijks nog eens zo’n 30.000 kauwbewegingen om het voedsel te herkauwen"

Kinderen krijgen het vaak te horen van hun ouders: goed je eten kauwen, hoor! Een koe doet daar niet aan. Tenminste, niet tijdens het grazen. Dan is het vooral hap-slik-weg. Onderzoekers van Wageningen registreerden het eet- en kauwgedrag van koeien met zogenaamde ‘graasrecorders’. Van alle hap- en maalbewegingen van de bek, per dag ruwweg 40.000 bewegingen tijdens grazen,  bleek maar een kwart bedoeld voor kauwen; het merendeel is om te happen. Dat kauwen komt later wel, tijdens de 6 tot 8 uur die een koe – meestal liggend – aan herkauwen besteedt. Dan doen de kiezen in boven- en onderkaak hun werk. Tijdens het herkauwen rispt de koe eerder ingeslikt gras vanuit de pens terug in de mond, om het via maalbewegingen van de kiezen fijn te malen. Een koe maakt zo dagelijks nog eens zo’n 30.000 kauwbewegingen om het voedsel te herkauwen.

En andere grazers?

Een koe kan het gras niet dichter dan ongeveer 5 cm boven de grond afbijten. Het gras moet namelijk voldoende lang zijn om via de tong in de bek te komen. Schapen (ook al geen boventanden) grazen het gras veel korter dan koeien, omdat hun lippen veel beweeglijker zijn en helpen het gras in de bek te brengen. Geiten gebruiken zowel hun tong als hun heel beweeglijke lippen, en zijn zo meesters in het selectief grazen, naast knabbelen aan takjes en bladeren. Paarden tenslotte hebben wèl boventanden. Daardoor, en met hun beweeglijke bovenlip, kunnen ze gras veel korter afbijten dan koeien.

(photo credits banner: Michael Coghlan; photo credits koe: Chris Parfitt)

Heb jij ook een vraag? Wij zoeken het antwoord graag voor je uit! Stel je vraag hieronder of stuur ons een mailtje

 

DEEL DIT ARTIKEL VIA:

Vorige en Volgende navigatie